Als leraar kom je helaas meerdere keren in aanraking met huiselijk geweld. Soms is dat fysiek, soms mentaal, soms gaat het om verwaarlozing en soms om overbezorgdheid. Dat laatste wordt niet altijd onder huiselijk geweld geschaard, maar kan voor opgroeiende kinderen wel degelijk belemmerend zijn. Ook verwaarlozing is vaak lastig aan te tonen. Toch zijn er kinderen die tot laat op straat moeten rondzwerven met een tientje op zak, of kinderen die door het verdriet van hun ouders eigenlijk niet echt opgevoed worden. Dat komt vaker voor dan je denkt. Als kinderloze meester moet ik oppassen om daar te snel een oordeel over te hebben. Ik weet dat ouders zelf vaak veel te dragen hebben, en dat kinderen daar soms de dupe van zijn. Zo ook Bengt Gustav.

Bengt Gustav woont samen met zijn vader en zegt op school dat hij erg gelukkig is. Zijn vader maakt honderd hotdogs of gehaktballen en probeert die samen met Bengt op te eten. Hij vertelt verhalen over een huwelijk met de prinses van Spanje, terwijl de werkelijkheid is dat Bengts moeder hen heeft verlaten. Zijn vader is gebleven, en daarom is hij voor Bengt de grootste held die hij kent. Tegelijkertijd ziet Bengt ook wat zijn vader met zijn leven doet. ’s Avonds komen de vrienden van zijn vader langs om hun “smokkelwaar” te drinken. Dat zorgt regelmatig voor chaos: er wordt geschreeuwd uit het raam, gezongen en gedanst op tafel. Bijna iedere avond moet de politie eraan te pas komen.

Zijn vader wijt dit gedrag aan van alles en nog wat: het missen van een duim, het vertrek van zijn vrouw. Wanneer Bengt een kamer ontdekt waarmee hij terug kan reizen in de tijd, besluit hij zijn vader te willen redden. De vraag is natuurlijk of de problemen van zijn vader echt in het verleden zijn ontstaan, of dat hij zelf ook verantwoordelijkheid draagt. Je leest het in het fascinerende 55 meter onder water.

Dit is het tweede boek van Conny Palmkvist dat in Nederland is verschenen, en opnieuw een indrukwekkende leeservaring. Het boek stond niet voor niets in de GVP Top 100 van 2024, een lijst waar zelden zwakke titels in te vinden zijn. Het verhaal neemt je mee naar een wereld die we hopelijk niet kennen: een wereld waarin ouders er niet (meer) kunnen zijn voor hun kinderen.

Wat het boek bijzonder maakt, is dat Bengt Gustav ondanks alles omringd wordt door liefdevolle mensen. Dat geeft het verhaal een warme ondertoon: hij staat er niet alleen voor. Denk aan zijn juf, de sociaal werkers en de vader van zijn beste vriend Lincoln. Ik heb persoonlijk een zwak voor dit soort personages, misschien omdat ik zelf ook graag zo iemand wil zijn. Dat zorgde bij mij voor de nodige tranen.

Wel vond ik de passages waarin Bengt Gustav naar het verleden reist en weer terugkeert iets minder sterk. Ze laten veel ruimte voor interpretatie: zijn de gevolgen van zijn daden nu echt zichtbaar, of niet? En hoe maak je zulke veranderingen dan weer ongedaan? Tijdreizen blijft in boeken en films nu eenmaal een lastig thema.

Alles bij elkaar is 55 meter onder water een indrukwekkend verhaal, vol wijsheden. De belangrijkste les die ik eruit haalde, is dat mensen vaak hun omgeving willen veranderen om gelukkig te worden, terwijl echte verandering bij jezelf begint. Zolang er iets in jou schuurt, verandert er niets, hoeveel je ook aan de buitenkant probeert te schuiven. Dat alles wordt verpakt in zo’n tweehonderd pagina’s. En ja, zoals zo vaak: ik heb aan het einde mijn ogen weer leeg gehuild. Als een boek dat voor elkaar krijgt, kun je eigenlijk alleen maar concluderen dat het je geraakt heeft - en dat het dus geweldig is.